Հայկական տպագրության ֆենոմենը և «Ուրբաթագիրքը»

Հայկական տպագրության պատմությունն ունի մի բացառիկ առանձնահատկություն. այն ծնվել և զարգացել է հայրենիքի տարածքից դուրս, քանի որ XVI դարում Հայաստանը զուրկ էր պետականությունից և բաժանված էր Օսմանյան ու Սեֆյան կայսրությունների միջև: Չնայած քաղաքական աննպաստ պայմաններին, հայերենը դարձավ աշխարհի հնագույն լեզուներից մեկը, որով գիրք տպագրվեց հաստոցային եղանակով՝ առաջ անցնելով բազմաթիվ այլ լեզուներից: Հայ տպագրության հիմնադիրը Հակոբ Մեղապարտն է, ով 1512 թվականին Վենետիկում հրատարակեց հայերեն առաջին տպագիր գիրքը՝ «Ուրբաթագիրքը»։ Գրքի տպագրության համար պատրաստվեցին հատուկ կաղապարներ, որոնք կատարելապես կրկնում էին ժամանակի հայկական ձեռագրերի գրչաձևերը: «Ուրբաթագիրքը» բովանդակային առումով աղոթքների, բժշկական բաղադրատոմսերի, հմայիլների և պատմությունների ժողովածու է, որն օգտագործվում էր հիվանդություններից պաշտպանվելու և բժշկվելու նպատակով: Գիրքը տպագրվել է երկգույն՝ սև և կարմիր ներկերով, ինչը նույնպես միջնադարյան ձեռագրերի ավանդույթի շարունակությունն էր։ Վենետիկում Հակոբ Մեղապարտը տպագրեց ևս չորս գիրք՝ «Պատարագատետր», «Աղթարք», «Պարզատումար» և «Տաղարան»: Հայկական տպագրության հաջորդ կարևոր հանգրվանը դարձավ 1666 թվականին Ամստերդամում Ոսկան Երևանցու կողմից Աստվածաշնչի առաջին ամբողջական հրատարակությունը, որն աչքի է ընկնում տպագրական բարձր որակով և հարուստ պատկերազարդումներով: Հետագա դարերում հայկական տպարաններ հիմնվեցին Կոստանդնուպոլսում, Հռոմում, Լվովում, Սպահանում (Նոր Ջուղա), Մադրասում և այլուր: Հատկանշական է, որ 1773 թվականին Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում տպագրված «Որոգայթ փառաց» գիրքը դարձավ