Կուտինայի հայկական հախճապակու դպրոցի պատմությունը

Կուտինայի (Քյոթահիայի) հայկական հախճապակու դպրոցը հանդիսանում է ուշ միջնադարյան և նոր շրջանի դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ամենանշանավոր ու ինքնատիպ ուղղություններից մեկը: Այս կենտրոնը ձևավորվել է Փոքր Ասիայի արևմտյան մասում գտնվող Կուտինա քաղաքում, որն արդեն XV դարից սկսած վերածվել էր հախճապակու և կերամիկական արտադրության համաշխարհային կարևորության հանգրվանի, որտեղ առաջատար դերակատարում ունեին տեղի հայ վարպետները: Դպրոցի ծաղկումն ու միջազգային ճանաչումը կապված են XVII-XVIII դարերի հետ: Այն բանից հետո, երբ հարևան Իզնիք (Նիկեա) քաղաքի խեցեգործական կենտրոնն աստիճանաբար անկում ապրեց, Կուտինան ստանձնեց տարածաշրջանի հախճապակե արտադրանքի հիմնական մատակարարի դերը: Հայ վարպետները, հիմնվելով տեղական հարուստ կավահանքերի վրա, մշակեցին պատրաստման և դրվագման ուրույն տեխնոլոգիա: Կուտինայի հախճապակին աչքի էր ընկնում իր թեթևությամբ, նուրբ սպիտակ հիմքով և վառ ջնարակմամբ, որի գունապնակում սկզբնական շրջանում գերակշռում էին կապույտի ու սպիտակի համադրությունները, իսկ ավելի ուշ ավելացան դեղին, կանաչ, մանուշակագույն և բնորոշ լոլիկի կարմիր երանգները: Կուտինայի հայկական դպրոցի արտադրանքն ուներ հստակ երկակի գործառույթ՝ աշխարհիկ և եկեղեցական: Աշխարհիկ կիրառության մեջ մեծ պահանջարկ ունեին կենցաղային իրերը՝ թասերը, ափսեները, սուրճի բաժակները, ջրամաններն ու անուշահոտությունների սրվակները, որոնք զարդարվում էին ոճավորված բուսական նախշերով, կենդանիների պատկերներով և երբեմն հայերեն արձանագրություններով: Եկեղեցական պատվերների շրջանակում հայ վարպետները պատրաստում էին կրոնական թեմաներով պատկերազարդված հախճապակե սա