Հայկական գորգերի գաղտնագրերը

Հայկական ավանդական գորգերի զարդանախշերը պատմականորեն ծառայել են ոչ միայն որպես դեկորատիվ տարրեր, այլև հանդիսացել են տեղեկատվության, հավատալիքների և պատմական հիշողության փոխանցման յուրօրինակ լեզու: Յուրաքանչյուր նախշ, գույն և երկրաչափական պատկեր ունեցել է իր հստակ նշանակությունը, ինչը թույլ է տալիս գորգերը դիտարկել որպես հնագույն սիմվոլների գաղտնագրված համակարգեր: Գորգերի հորինվածքներում կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում տիեզերածնության և բնության պաշտամունքի հետ կապված սիմվոլները: Լայն տարածում ունեցող հավասարաթև խաչերը, շեղանկյուններն ու ութանկյուն աստղերը խորհրդանշել են չորս հիմնական տարրերը (ջուր, կրակ, օդ, երկիր), տիեզերքի չորս ծագերն ու տարվա եղանակները: Կանացի կերպարները, որոնք պատկերվել են ոճավորված երկրաչափական ձևերով, մատնանշել են Մայր աստվածուհուն և ընկալվել են որպես պտղաբերության, տոհմի շարունակականության ու օջախի պահպանման գաղտնագիր: Գորգերի վրա հաճախ հանդիպող կենաց ծառի պատկերը խորհրդանշել է կապը երկրային ու երկնային աշխարհների միջև, ինչպես նաև նախնիների հիշողությունն ու հարատևումը: Հատուկ նշանակություն են ունեցել կենդանական աշխարհի ոճավորված պատկերները, որոնցից ամենաառեղծվածայինը «Վիշապագորգերի» նախշերն են: Վիշապը հայկական միջնադարյան ընկալումներում ունեցել է երկակի դեր. այն խորհրդանշել է թե՛ չարիքը, թե՛ ջրի տարերքը, բնության զարթոնքն ու պաշտպանությունը: Գորգի վրա վիշապի S-աձև կամ հակադիր պատկերները ծառայել են որպես տան պահապան նշաններ (հմայիլներ)՝ չար ուժերին վանելու համար: Թռչունների (աղավնի, արծիվ) և կենդանիների (խոյ, եղջերու) պատկերները նույնպես ունեցել են պաշտպ