Հայկական ժողովրդական խաղերի համակարգը և ազգագրական առանձնահատկությունները

Հայկական ավանդական խաղերը ներկայացնում են էթնիկ մշակույթի, ժողովրդական բանահյուսության և էթնոմանկավարժության մի բարդ ու ինքնատիպ համակարգ։ Դրանք պատմականորեն երբեք չեն եղել լոկ ժամանցի կամ զվարճանքի միջոց. հանդիսացել են հանրութային կենցաղի կարգավորման, սոցիալականացման, ինչպես նաև պատանիների ֆիզիկական և ռազմական պատրաստվածության հիմնարար ինստիտուտ։ Հայկական խաղային մշակույթը սերտորեն շաղկապված է եղել տիեզերագիտական պատկերացումների, ծիսական օրացույցի, բնության զարթոնքի և տեսակարար ազգային տոների (Բուն Բարեկենդան, Սուրբ Զատիկ, Վարդավառ) հետ։ Ըստ իրենց կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների՝ խաղերը բաժանվում են հստակ խմբերի, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ իր սոցիալ-մշակութային դերը։ Ռազմամարզական խաղերի հիմնական նպատակն էր տղամարդկանց և պատանիների մեջ ուժի, դիմացկունության, ռազմավարական մտածողության և զենքին տիրապետելու հմտությունների զարգացումը։ Ամենանշանավոր դրսևորումներից է Կոխը (ավանդական ըմբշամարտը), որն ուներ հստակ կանոններ՝ ուղեկցվում էր ազգային երաժշտությամբ (զուռնա-դհոլով) և հանդիսանում էր հարսանիքների ու տոնախմբությունների պարտադիր ծիսական տարրը։ Տարածված էին նաև Լախտախաղը (Ճղլախտի), որտեղ կիրառվում էին կաշվե գոտիներ, և բազմատեսակ Ձիախաղերը (Ճիրիտ, Հարսնառի ձիարշավ)։ Թիմային և նշանառության բակային խաղերի կատեգորիան զարգացնում էր աչքի չափը, կողմնորոշումը և հավաքական գործողությունների տակտիկան։ Առանցքային նմուշներից է Յոթ քարը (Յոթ քարանի), որտեղ օգտագործվում էին տափակ քարեր և գնդակ, Բերդը, որն խորհրդանշում էր ամրոցի պաշտպանությունն ու գրոհը, և Գործնագործը։ Նշա