Հայկական ավանդական խեցեգործություն

Հայկական խեցեգործությունը (բրուտագործությունը) Հայկական լեռնաշխարհի նյութական մշակույթի հնագույն և հիմնարար ուղղություններից է, որն ունի ավելի քան յոթ հազար տարվա պատմություն։ Այս արհեստի զարգացման ընթացքն ու կիրառական նշանակությունը պայմանավորված են եղել տարածաշրջանում բարձրորակ կավահողի հարուստ պաշարների առկայությամբ և տեղական կենցաղային ու ծիսական պահանջմունքներով։ Հայաստանի տարածքում խեցեգործության ծագումն ու զարգացումն անցել են մի քանի կարևոր պատմական փուլեր։ Նեոլիթյան և էնեոլիթյան շրջաններում (մ․թ․ա․ VI–IV հազարամյակներ) կավե ամանները պատրաստվում էին ձեռքով և թրծվում բաց կրակարաններում։ Բրոնզի դարաշրջանում (մ․թ․ա․ III–II հազարամյակներ) տեղի ունեցավ տեխնոլոգիական մեծ առաջընթաց՝ կապված բրուտագործական դազգահի (անիվի) և հատուկ թրծարանների հայտնագործման հետ։ Շենգավիթյան և Լճաշենյան մշակույթների պեղումները վկայում են բարձրորակ, սև փայլեցված, երկրաչափական նախշերով հարուստ խեցեղենի արտադրության մասին։ Ուրարտական թագավորության ժամանակաշրջանում (մ․թ․ա․ IX–VI դդ․) խեցեգործությունը բարձրացվեց պետական մակարդակի․ կառուցվեցին արտադրական հսկայական կենտրոններ, որտեղ պատրաստվում էին ինչպես նուրբ, կարմիր փայլեցմամբ պաշտամունքային անոթներ, այնպես էլ տնտեսական հսկայական կարասներ՝ գինու և հացահատիկի պահպանման համար, որոնց տարողությունը հասնում էր մինչև հազար լիտրի։ Միջնադարում (X–XIII դարեր), հատկապես Անի, Դվին և գառնի քաղաքների ծաղկման շրջանում, հայկական խեցեգործությունը թևակոխեց որակական նոր փուլ, որը բնութագրվում է ջնարակման (գլազուրապատման) տեխնոլոգիայի կատարելագործմամբ։ Ջնարակված խեցեղե