Հայկական ավանդական պարեր

Հայկական պարարվեստը Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն նյութական և հոգևոր մշակույթի կարևորագույն դրսևորումներից է, որն արտացոլում է հայ ժողովրդի կենցաղը, հավատալիքները, ռազմական պատմությունն ու սոցիալական կառուցվածքը: Հայաստանում պարի հնության մասին են վկայում Սյունիքի և Գեղամա լեռների ժայռապատկերները (մ.թ.ա. V-III հազարամյակներ), որտեղ հստակ պատկերված են ծիսական պարերի տեսարաններ և շուրջպարի կառուցվածքներ, ինչպես նաև հին հայ հեղինակների, մասնավորապես՝ Մովսես Խորենացու հիշատակությունները գողթան երգիչների և նրանց կատարած ցատկերով ու ծափերով պարերի վերաբերյալ: Կառուցվածքային տեսանկյունից հայկական պարերի հիմքը շուրջպարն է (կլոր պար կամ գովենդ), որն ունի խորը թաքնագիտական և աստղագիտական սիմվոլիկա: Շրջանաձև դասավորությունը խորհրդանշում է Արեգակը, տիեզերական ներդաշնակությունը, ինչպես նաև ազգային միասնությունն ու անվտանգությունը, քանի որ շրջանի ներսում գտնվող տարածքն ընկալվել է որպես պաշտպանված օջախ: Պարողների կապը՝ ձեռք ձեռքի բռնելու եղանակները (ափերով, ճկույթներով կամ ուսերով), նույնպես ունի որոշակի նշանակություն. ուս-ուսի պարելը խորհրդանշում է հավաքական ուժ և փոխադարձ աջակցություն: Շարժման ուղղությունը հիմնականում դեպի աջ է՝ արևի ընթացքին համապատասխան, ինչն ասոցացվել է հաջողության և առաջընթացի հետ, մինչդեռ դեպի ձախ քայլերը կիրառվել են հիմնականում սգո կամ ձախորդությունը վանելու ծիսական պարերում: Ըստ գործառութային և բովանդակային նշանակության՝ հայկական պարերը բաժանվում են մի քանի հիմնական խմբերի. • Ռազմական պարեր․ Ամենահայտնի ներկայացուցիչը «Յարխուշտան» է, որն ավանդաբար պարել են մարտից ա