Հայ գրականություն

Հայ գրականությունը հանդիսանում է համաշխարհային մշակույթի հնագույն և հարուստ ուղղություններից մեկը, որի պատմական ընթացքն ուղղակիորեն արտացոլում է հայ ժողովրդի աշխարհընկալումը, հոգևոր զարգացումն ու քաղաքական ճակատագիրը։ Այն ունի ավելի քան երկու հազար տարվա պատմություն, որը պայմանականորեն բաժանվում է հին (հեթանոսական), միջնադարյան, նոր և նորագույն շրջանների։ Գրավոր գրականության ձևավորմանը նախորդել է հնագույն բանավոր ավանդությունը, որի պատառիկները (օրինակ՝ «Վահագնի ծնունդը», «Արտաշես և Սաթենիկ» վիպերգերը) V դարում գրի են առնվել պատմիչների կողմից։ Հայ ինքնուրույն գրավոր գրականության ծնունդը կապված է 405 թվականին հայոց գրերի գյուտի հետ։ Այս շրջանը հայտնի է որպես «Ոսկեդար», որի ընթացքում ծավալվեց թարգմանչական հզոր շարժում (Աստվածաշնչի և անտիկ փիլիսոփաների երկերի թարգմանություն), ինչպես նաև ստեղծվեց ազգային պատմագրությունը։ Մովսես Խորենացու («Պատմություն Հայոց»), Կորյունի, Եզնիկ Կողբացու և Ղազար Փարպեցու աշխատություններով դրվեցին հայ գիտական և գեղարվեստական արձակի հիմքերը։ Միջնադարյան շրջանում (X-XIV դարեր) գրականությունը կրեց որակական փոփոխություններ՝ աստիճանաբար աշխարհիկանալով և մոտենալով մարդկային ներաշխարհին։ Այս դարաշրջանի գագաթնակետը X դարի հանճարեղ բանաստեղծ և փիլիսոփա Գրիգոր Նարեկացին է, ում «Մատյան ողբերգության» պոեմը համաշխարհային միստիկ լիրիկայի մեծագույն գործերից է։ XII դարում Ներսես Շնորհալին գրականություն ներմուծեց ժողովրդական խոսվածքին մոտ չափածո ձևեր ու հանելուկներ, իսկ Մխիթար Գոշն ու Վարդան Այգեկցին զարգացրին առակի ժանրը։ Ուշ միջնադարում ծաղկում ապրեց տաղերգությունը