Հայոց ցեղասպանություն

Հայոց ցեղասպանությունը XX դարի առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Օսմանյան կայսրության հասարակարգում պետական մակարդակով ծրագրված և իրականացված հայ ազգաբնակչության զանգվածային տեղահանությունն ու բնաջնջումն է: Այս գործընթացի հիմնական փուլերն իրագործվել են 1915-1923 թվականներին՝ երիտթուրքական «Իթթիհադ վե թերաքի» (Միություն և առաջադիմություն) կուսակցության կառավարման և դրան հաջորդած քեմալական վարչակարգի օրոք, ինչի հետևանքով ոչնչացվել է շուրջ 1,5 միլիոն հայ, իսկ պատմական հայրենիքի արևմտյան հատվածը լիովին հայաթափվել է: Ցեղասպանության իրագործումն ունեցել է նախապես մշակված և փուլային կառուցվածք։ Որպես սկիզբ պաշտոնապես ընդունված է 1915 թվականի ապրիլի 24-ը, երբ Կոստանդնուպոլսում ձերբակալվեցին և հետագայում նահատակվեցին հայ մտավորականության, հոգևորականության, գրական և քաղաքական դաշտի ավելի քան 250 առաջնորդներ (այդ թվում՝ Գրիգոր Զոհրապը, Դանիել Վարուժանը, Սիամանթոն, Ռուբեն Սևակը, իսկ Կոմիտասը ենթարկվեց հոգեբանական ծանր հարվածի)։ Այս քայլով կայսրության ղեկավարությունը նպատակ ուներ հայությանը զրկել կազմակերպչական ու հոգևոր ղեկավարումից։ Դրան նախորդել էր օսմանյան բանակում ծառայող շուրջ 60,000 հայ զինվորների զինաթափումն ու ոչնչացումը, ինչը բնակչությանը զրկեց ինքնապաշտպանության հնարավորությունից։ Երկրորդ հիմնական փուլը ներառում էր բնակչության զանգվածային տեղահանությունը, որը պաշտոնականացվեց 1915 թվականի մայիսին ընդունված «Տեղահանության մասին օրենքով» (Tehcir Law)։ Արևմտյան Հայաստանի և կայսրության մյուս շրջանների հայ բնակչությունը՝ հիմնականում ծերերը, կանայք ու երեխաները, բռնի ուժով դուրս