Հայ Առաքելական Եկեղեցի

Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին աշխարհի հնագույն քրիստոնեական ազգային եկեղեցիներից է, որը պատկանում է Արևելյան Ուղղափառ (Հին Արևելյան) եկեղեցիների ընտանիքին: Այն հիմնադրվել է I դարում Քրիստոսի երկու առաքյալների՝ Թադեոսի և Բարթողիմեոսի կողմից, ովքեր առաջինը քրիստոնեություն քարոզեցին Հայաստանում և նահատակվեցին այստեղ, ինչի շնորհիվ էլ եկեղեցին կոչվում է «Առաքելական»: 301 թվականին Տրդատ Գ թագավորի օրոք և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի քարոզչությամբ քրիստոնեությունը Հայաստանում հռչակվեց որպես պետական կրոն, ինչն առաջին նմանատիպ դեպքն էր համաշխարհային պատմության մեջ: Դավանաբանական տեսանկյունից Հայ Եկեղեցին հենվում է առաջին երեք տիեզերական ժողովների (Նիկեայի, Կոստանդնուպոլսի և Եփեսոսի) որոշումների վրա: 506 և 555 թվականների Դվինի եկեղեցական ժողովներում հայ եկեղեցին պաշտոնապես մերժեց 451 թվականի Քաղկեդոնի ժողովի ձևակերպումները՝ ընդունելով Ալեքսանդրիայի Սուրբ Կյուրեղի քրիստոսաբանական բանաձևը Քրիստոսի աստվածային և մարդկային բնությունների անճառելի միավորման մասին, ինչով վերջնականապես սահմանազատվեց բյուզանդական և հռոմեական եկեղեցական համակարգերից: Եկեղեցու նվիրապետական բարձրագույն մարմինը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսությունն է, որի նստավայրը հիմնադրումից ի վեր հանդիսանում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը: Նվիրապետական կառուցվածքի մեջ մտնում են ևս երեք ինքնուրույն աթոռներ, որոնք ճանաչում են Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հոգևոր գահերեցությունը. դրանք են Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսությունը (նստավայրը՝ Անթիլիաս, Լիբանան), Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքությունն ու Կոստանդնուպոլսի Հայոց Պատրիարքությունը: Պետականության դարավ