Արենի-1 քարանձավի կաշվե կոշիկը

5500 տարվա պատմություն ունեցող կաշվե կոշիկը հայտնաբերվել է 2008 թվականին Հայաստանի Վայոց Ձորի մարզում՝ Արենի-1 քարանձավում իրականացված հնագիտական պեղումների ժամանակ: Այն պաշտոնապես ճանաչված է որպես աշխարհի ամենահին ամբողջական կաշվե կոշիկը, որն ավելի հին է, քան Եգիպտական բուրգերը և Սթոունհենջը: Գտածոն թվագրվում է մեր թվարկությունից առաջ մոտ 3500 թվականով, ինչը համապատասխանում է էնեոլիթի (պղնձաքարի) դարաշրջանին: Կոշիկը պատրաստված է մեկ ամբողջական կաշվե կտորից, որը կատարելապես հարմարեցվել է կրողի աջ ոտքին: Որպես հումք օգտագործվել է տավարի կաշի, իսկ կոշիկի հետևի և առջևի մասերը կապվել են կաշվե փոկերով: Քարանձավի ներսում առկա կայուն չոր միկրոկլիման, օդի ցածր խոնավությունը և հատակը ծածկած ոչխարի աթարի հաստ շերտը ստեղծել են բնական կոնսերվացնող միջավայր, ինչի շնորհիվ կոշիկը և դրա կաշվե թելերը պահպանվել են գրեթե անթերի վիճակում: Լաբորատոր հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կոշիկի ներսի մասը լցված է եղել չորացած խոտով, ինչը ծառայել է կա՛մ ոտքը տաք պահելու, կա՛մ քայլելիս հարմարավետություն ապահովելու և կոշիկի ձևը պահպանելու համար: Գտածոյի չափսը համապատասխանում է ժամանակակից 37 կամ 38 չափսին, սակայն հնագետները չեն կարողացել հստակորեն պարզել՝ այն պատկանել է տղամարդո՞ւ, թե՞ կնոջ: Արենիի կոշիկի հայտնաբերումը փոխեց գիտնականների պատկերացումները հին աշխարհում կաշվի մշակման տեխնոլոգիաների, հագուստի էվոլյուցիայի և տարածաշրջանի բնակիչների կենցաղավարության մակարդակի մասին: Այս եզակի հնագիտական նմուշն այսօր մշտական պահպանության և ցուցադրության է դրված Հայաստանի պատմության թանգարանում: