Անանիա Շիրակացի

Անանիա Շիրակացին (մոտ 610–685) հայ վաղ միջնադարյան նշանավոր գիտնական, մաթեմատիկոս, աստղագետ, աշխարհագետ, տոմարագետ և փիլիսոփա է, որը հանդիսանում է Հայաստանում բնական գիտությունների հիմնադիրը: Ծնվելով Շիրակավան գյուղում՝ նա նախնական կրթությունը ստացել է Հայաստանում, ապա, գիտելիքների պակասի պատճառով մեկնելով արտերկիր՝ Բյուզանդիա, Տրապիզոնում շուրջ 8 տարի աշակերտել է հռչակավոր գիտնական Տյուքիկոսին՝ ուսումնասիրելով ճշգրիտ գիտություններ, փիլիսոփայություն և բժշկություն: Հայրենիք վադառնալուց հետո նա Շիրակում բացել է դպրոց, զբաղվել մանկավարժությամբ ու գիտահետազոտական գործունեությամբ՝ գրելով արժեքավոր ձեռնարկներ ու դասագրքեր: Նրա գրչին են պատկանում հայ միջնադարյան մաթեմատիկայի առաջին դասագրքերը, թվաբանական խնդիրների ժողովուրդները, ինչպես նաև հայկական առաջին աշխարհագրական ու քարտեզագրական ձեռնարկը՝ «Աշխարհացույցը»: Աստղագիտության և տիեզերագիտության բնագավառում Շիրակացին գիտականորեն հիմնավորել է Երկրի գնդաձևությունը, բացատրել Լուսնի փուլերն ու Արեգակի ու Լուսնի խավարումները, ինչպես նաև ժամանակին դեմ է դուրս եկել աստղագուշակությանը՝ տարանջատելով գիտական աստղագիտությունը մութ հավատալիքներից: Նրա ստեղծած 532-ամյա տոմարական աղյուսակները և գիտական աշխատությունները հսկայական դեր են խաղացել հայ միջնադարյան մտքի զարգացման գործում: